Akademik Mirko Pejanović: Riječ na promociji knjige “U sjenci Branka Mikulića”

Akademik Mirko Pejanović

I  Z  L  A  G  A  NJ  E

na promociji knjige “U sjenci Branka Mikulića”, autora sveučilišnog profesora Mile Lasića

Sarajevo, 06.05.2015.

 

 

Večeras imamo zadovoljstvo govoriti o knjizi profesora Mile Lasića pod naslovom: “U sjenci Branka Mikulića”. Knjigu je priredio i štampao HKD Napredak, Sarajevo. Autor i izdavač su se ujedinili u namjeri da bosanskohercegovačkoj stručnoj, naučnoj i političkoj javnosti učine dostupnim politološku studiju o Branku Mikuliću i njegovoj ulozi u političkoj istoriji Bosne i Herecegovine u vremenu od druge polovine 60-tih godina do kraja osamdesetih godina XX stoljeća.

Knjiga je napisana na 68 stranica. Predstavlja politološku sintezu viđenja uloge Branka Mikulića iz pera istaknutog bosanskohercegovačkog politologa koji je od 1983. do 1989. godine (6 godina) bio prvi saradnik, šef kabineta Branka Mikulića u vremenu pripreme XIV. zimskih olimpijskih igara, a potom  u vremenu kada Branko Mikulić obavlja najviše dužnosti u organima jugoslovenske federacije i to: člana Predsjedništva SFRJ (1984-1986) i predsjednika Saveznog izvršnog vijeća (1986-1989) godine.

Sadržaj knjige je koncipiran u četiri zasebna poglavlja.

U svom proslovu prof. dr. Franjo Topić, predsjednik HKD Napredak izlaže više spoznaja o povijesnoj ulozi Branka Mikulića u razvoju Bosne i Hercegovine u drugoj polovini XX. stoljeća. Profesor Topić izvodi ocjenu da Branku Mikuliću pripada iznimno mjesto u hrvatskoj i bosanskohercegovačkoj institucionalnoj memoriji. U odnosu na projekt štampanja knjige prof. Topić ističe da je glavni motiv bio sadržan u želji da se omogući “šira i dublja sagledavanja iščezlog vremena koje povezujemo sa Mikulićevim imenom” … Citat, iz knjige str. 7)

Drugi, treći i četvrti dio knjige čini elaboraciju Lasićevog uvida iz blizine saradnika povijesne uloge Branka Mikulića u nekoliko društveno-istorijskih procesa tokom razvoja bosanskohercegovačkog društva od vremena 1966., pa sve do 1984. godine kada Branko Mikulić preuzima najviše dužnosti u seveznim državnim organima jugoslovenske socijalističke federacije.

U analizi društveno-istorijskih procesa 70-ih i 80-ih godina XX. stoljeća profesor Lasić, polazi od svojih sopstvenih uvida. Na temelju svojih zapamćenja (pamćenja i sjećanja) profesor Lasić vođen politološkom sintezom, približava čitaocu i stručnoj javnosti najznačajnija postignuća Branka Mikulića u vremenu u kome je preko dvije decenije bio na čelu najviših državnih i partijskih organa Bosne i Hercegovine. U vremenu od druge polovine 60-ih do početka 80-ih godina XX stoljeća, kada državnim i partijskim organima rukovodi Branko Mikulić Bosna i Hercegovina u svom ukupnom socijalnom razvoju postiže civilizacijske iskorake.

Profesor Lasić te civilizacijske iskorake identifikuje u ovim društvenim dostignućima: zasniva se i ostvaruje nova međunacionalna politika; uspostavlja se novi koncept ekonomskog i socijalnog razvoja; ostvaruje se zaokret u kulturološkoj sferi. I najzad na vrhu piramide civilizacijskog uzleta javlja se organizacija i održavanje XIV. zimskih olimpijskih igara u Sarajevu 1984. godine.

Mikulićevo doba upravljanja razvojem Bosne i Hercegovine istaknuti istoričar političkog razvoja Bosne i Hercegovine u jugoslovenskoj socijalističkoj federaciji označavaju kao zlatno doba. Među ovim istoričarima izdvaja se viđenje uloge Branka Mikulića u radovima hrvatskog akademika Dušana Bilandžića (vidi šire: Dušan Bilandžić, “Zlatno doba Bosne i Hercegovine” u Zborniku: Bosna i Hercegovina prije i poslije ZAVNOBiH-a, ANU, Sarajevo 2007). Radi se o tome da akademik Dušan Bilandžić razvoj Bosne i Hercegovine nakon Drugog svjetskog rata unutar jugoslovenske federacije promatra u dva perioda. Prvi period se odnosi na vrijeme od 1945. do 1963. godine. To je vrijeme dominacije saveznog državnog centralizma. U tom periodu Bosna i Hercegovina kao jedna od šest jugoslovenskih republika ima nepovoljan položaj i u ekonomskoj i u političkoj sferi: u ekonomskoj sferi Bosni i Hercegovini je pripao razvoj bazne i niskoproduktivne industrije. Politički uticaj Bosne i Hercegovine na odlučivanje u saveznim organima bio je nedovoljan. Dominiralo je nekritičnost i pokornost volji saveznih državnih organa.

Ova nepovoljna tendencija je zaustavljena nakon Brionskog plenuma i pada Rankovića 1966. kao zagovornika saveznog državnog centralizma.

Te 1966. godine, nakon smrti Hasana Brkića na čelo Izvršnog vijeća Bosne i Hercegovine dolazi Branko Mikulić. Na dužnosti predsjednika Izvršnog vijeća Bosne i Hercegovine Branko Mikulić ostaje do 1969 godine kad postaje predsjednik Centralnog  komiteta Bosne i Hercegovine. Tokom naredne dvije decenije, a to su sedamdesete i osamdesete godine Branko Mikulić postaje nosilac i lider društvenih promjena u socijalnom, ekonomskom i kulturnom razvoju Bosne i Hercegovine.

U sferi međunacionalnih odnosa rješava se pitanje nacionalnog subjektiviteta Muslimana. Politika nacionalne emancipacije muslimanskog stanovništva i politika nacionalne ravnopravnosti muslimanskog – bošnjačkog, hrvatskog i srpskog naroda dovela je do jačanja povjerenja u međunacionalnim odnosima i do stabilnosti u razvoju bosanskohercegovačkog društva.

Iskorak u ekonomskom razvoju ostvaren je inovacijom koncepcije razvoja po kojoj je u Bosni i Hercegovini uspostavljen razvoj prerađivačke industrije u metalnom, drvoprerađivačkom i poljoprivrednom sektoru. Izvršeno je povezivanje manjih u velike privredne sisteme. Privreda je postala izvozna. Zaposleno je milion stanovnika.

Svi opštinski centri su povezani, u to doba, modernim asfaltnim saobraćajnicama.

Osloncem na sopstvene snage, a to je bila jedna od vizija Branka Mikulića ostvaren je ubrzan razvoj opština i gradova a time i ravnomjerniji razvoj cijele teritorije Bosne i Hercegovine. Nerazvijene opštine su u kontekstu ove strategije izgradile proizvodne fabrike kao sastavne dijelove velikih poslovnih sistema kakvi su bili: RMK  Zenica, Soda-so Tuzla, Famos, Unis i Energoinvest u Sarajevu, Incel u Banja Luci, Šipad u Sarajevu.

Uspon u privrednom razvoju, omogućuje promjene i u sferi obrazovanja, kulture i nauke. Izgrađeno je 1000 novih osnovnih škola.

Sve opštine su dobile srednjoškolske centre. Opštine su tako postale nosioci lokalnog ekonomskog i infrastrukturnog razvoja.

Osnovana su tri nova univerziteta: banjalučki, tuzlanski, mostarski. Osnovana je Akademija nauka i izgrađen televizijski dom.

Uspon u socijalnom, privrednom i kulturnom razvoju Bosne i Hercegovine tokom 70-ih i početkom osamdesetih godina XX. stoljeća postaće najbolja osnova za dobijanje organizacije XIV. zimskih olimpijskih igara. Prema kazivanju profesora Lasića, Branko Mikulić je, u ulozi predsjednika Organizacionog komiteta zimskih olimpijskih igara u Sarajevu, radio danonoćno. Pokazao se jednom vrstom “željeznog kancelara”. Široki krug saradnika u timu pripreme XIV zimskih olimpijskih igara pratio je dinamiku koju je svojim angažovanjem, i svojim ličnim primjerom uspostavio Branko Mikulić. Taj trud i to zlaganje vrednovao je svojom izjavom i H. A. Samaran kad je rekao da su XIV. zimske olimpijske igre bile najbolje organizovane u dotadašnjoj istoriji zimskih olimpijskih igara.

U proljeće 1984., nakon održanih zimskih olimpijskih igara Branko Mikulić je izabran za člana Predsjedništva SFRJ. Na toj dužnosti je ostao do 1986. godine kada na zahtjeve iz rukovodstva SKJ preuzima vođenje Saveznog izvršnog vijeća. Zbog otpora i opstrukcija ekonomskim reformama koje je namjeravala izvesti Savezna vlada, a dolazile su iz republičkih rukovodstava Srbije, Hrvatske i Slovenije, Branko Mikulić u decembru 1988. godine podnosi ostavku na dužnost predsjednika SIV-a u Skupštini Jugoslavije. Čin te ostavke, značio je odnos Branka Mikulića prema odgovornosti za nastalo stanje i krizu u jugoslovenskoj federaciji. To stanje je bilo do kraja uslovljeno političkim neslaganjem rukovodstava republika u odnosu na traženje izlaza iz krize funkcionisanja institucija jugoslovenske federacije.

Vrijeme “zlatnog doba” u socijalnom razvoju Bosne i Hercegovine od 60-ih do 80-ih godina XX. stoljeća pripada prošlosti. Ali dosezi u tom razvoju istorijski se vežu za postignuća Branka Mikulića kao osobe koja je 22 godine bila na čelu državnih i partijskih institucija i upravljala društvenim razvojem Bosne i Hercegovine.

Čime se danas, nakon četiri decenije može objasniti uloga Branka Mikulića u izvođenju civilizacijskog iskoraka u sveukupnom razvoju Bosne i Hercegovine od 1964. do 1988. Autor na ovo pitanje nudi nekoliko odgovora. Najprije profesor Lasić polazi od stajališta da je Branko Mikulić u svojoj ličnosti sjedinio bosanskohercegovački patriotizam, što zapravo znači odanost državnosti Bosne i Hercegovine utemeljene na konceptu ZAVNOBiH-a i AVNOJ-a. U svojoj ličnosti Branko Mikulić objedinjuje osebujnu odgovornost za opšte dobro zajednice koja mu je dala povjerenje da upravlja društvenim razvojem. Približio se Aristotelovom učenju o smislu polisa i života u polisu, primjernom borbom za opšte dobro.

Branko Mikulić je u vršenju svojih dužnosti, a to su bili javni poslovi, izgradio metod rukovođenja u kome je svojom sistematičnošću, radinošću i svojim znanjem uspješno objedinjavao ljudske energije na razvojnim projektima.

Posjedovao je dar, a u praksi ga je potvrđivao i jačao da svoje ideje dovede do opšteprihvatljivog projekta razvoja, a potom do realizacije u praksi.

Sa ovih nekoliko odrednica Branko Mikulić se javlja u bosanskohercegovačkoj novijoj političkoj istoriji kao najveći državnik XX. stoljeća na prostoru Bosne i Hercegovine. Na ovim odrednicama može se izvesti i stanovište da je na primjeru postignuća Branka Mikulića potvrđena uloga ličnosti u istoriji. Lako se složiti sa autorom knjige prof. Lasićem kako nove elite nakon 90-ih godina izbjegavaju vrednovati dostignuća razvoja Bosne i Hercegovine u drugoj polovini XX. stoljeća, a time izbjegavaju vrednovati i ulogu Branka Mikulića.

Napor profesora Lasića da osvijetli, u najvažnijim aspektima, ličnost Branka Mikulića, iako iz sjene saradnika ima šire naučne i društvene domete. Vjerujem da će ova knjiga poslužiti istoričarima Bosne i Hercegovine i kao povod i kao dobra osnova za izradu cjelovite naučne studije o ulozi Branka Mikulića u socijalnom, ekonomskom i kulturnom razvoju Bosne i Hercegovine u vremenu od 60-ih do kraja 80-ih godina XX. stoljeća.

Izdavaču čestitam, a autoru želim da nastavi stvarati nove knjige.

Kulturni dodatak Oslobođenja KUN (Kultura, umjetnost, nauka), 21.05.2015.